Pomnik
Autor: Tadeusz Dach   

W okresie mi?dzywojennym, obok ko?cio?a, zosta? wybudowany pomnik upami?tniaj?cy niemieckich mieszka?ców wsi poleg?ych podczas I wojny ?wiatowej. Podobne pomniki stawiano w wi?kszo?ci okolicznych miejscowo?ci.


Image

    Pierwotnie sk?ada? si? z trzech bry? ustawionych pi?trowo na podstawie. Na bryle zasadniczej znajdowa?a si? tablica inskrypcyjna, na której wyryte by?y nazwiska ?o?nierzy niemieckich poleg?ych na frontach I wojny ?wiatowej, którzy byli mieszka?cami wsi. Powy?ej umiejscowiony by? kamie? ozdobiony girlandami li?ci i rozetami. Ca?o?? wie?czy? wizerunek Krzy?a ?elaznego.

    Ciekawa jest pó?niejsza historia tego pomnika, ju? po zako?czeniu II wojny ?wiatowej. Niema?y udzia? w niej ma mieszkaniec Gorawina Gustaw Dach. Mieszka on tu na sta?e od 1952 roku. Jak twierdzi, od pocz?tku podoba?a mu si? bry?a pomnika. Pami?ta, ?e na pocz?tku lat pi??dziesi?tych ( oko?o 1953-1955) trwa?a akcja saperów w okolicznych miejscowo?ciach, gdzie wysadzano takie pomniki, aby zatrze? ?lady niemieckich mieszka?ców tych ziem. Wspólnie z innym mieszka?cem Gorawina, Dionizym Malarewiczem (razem pracowali w miejscowym PGR), postanowili w nocy rozbi? pomnik i uratowa? jego bry?? przed wysadzeniem. Nad ranem, d?ugimi dr?gami, przewrócili górn? cz??? pomnika. Do wykopanego obok do?u wrzucili cz??? ?rodkow? z tablic? oraz krzy? ?elazny, który zwie?cza? pomnik. Zostawili na wierzchu doln? bry?? pomnika oraz jego zwie?czenie ozdobione girlandami z li?ci. Saperzy, którzy przyjechali nast?pnego dnia, nie mieli co ju? wysadza?. Po tych wydarzeniach, nikt z mieszka?ców nie podnosi? sprawy braku czy te? zdekompletowania pomnika.

ImageObecnie, ma?o kto pami?ta, jak wygl?da? pomnik, zaraz po wojnie. Wszyscy si? przyzwyczaili do jego obecnego wygl?du i stoj?cej na nim figury Jezusa Chrystusa.

Czy warto dzi? wydoby? le??ce w ziemi cz??ci dawnego pomnika? Mo?na by sobie zada? pytanie, po co i dla kogo? Mo?e kiedy? znajdzie si? miejsce na postawienie takich pami?tek po dawnych mieszka?cach tych ziem –Niemcach. Pewnie te? obecnie przedstawia on wi?ksz? warto?? pami?tkow? dla by?ych mieszka?ców wsi, ni? dla obecnych. Sam Gustaw Dach mówi, ?e mo?e by wydoby? pomnik z tablic? poleg?ych i postawi? np. na cmentarzu, ale te? do ko?ca nie jest pewny, ?e tak trzeba zrobi?.

Redaktor z „G?osu Pomorza”, Ewa Dubois, która opisa?a histori? pomnika w artykule "Pami?tka po Niemcach le?y w ziemi"(„G?os Pomorza”, 18-20.11.2005 r.), cytuje wypowied? historyka ze Stargardu Szczeci?skiego:

„Andrzej Birca podkre?la, ?e takie pami?tki nie s? obj?te przepisami o ochronie dóbr  kultury (tak jak cmentarze wojenne czy zabytki ruchome).  Decyzja co z nimi zrobi? nale?y wy??cznie do mieszka?ców i w?a?cicieli terenu. W latach pi??dziesi?tych i pó?niej, praktycznie do roku 1989, takie pami?tki kojarzono jednoznacznie z faszyzmem – mówi historyk. Dzi? zmienia si? to nastawienie. Ujawnienie takich obelisków nie jest ju? kalaniem polsko?ci tych ziem, ale dokumentowaniem miejscowej historii.”

 

Opracowa? Tadeusz Dach na podstawie;

- wspomnie? Gustawa Dach,

- art. E. Dubois "Pami?tka po Niemcach le?y w ziemi"– „G?os Pomorza” z   

 18-20.11.1005 r.

- informacje ze strony pn.”Pomniki i tablice upami?tniaj?ce ?o?nierzy poleg?ych w latach 1807-  1945 z terenu Pomorza ?rodkowego” (http://www.wojna.machura.slupsk.pl/).

- zdj?cie pomnika z przed II wojny ?wiatowej (kopia z http://www.wojna.machura.slupsk.pl/), pochodzi z ksi??ki : M.Vollack, Das Kolberger Land, Husum 1999, ze zbiorów Muzeum Or??a Polskiego w Ko?obrzegu