Starnin - historia szko?y
Autor: Tadeusz Dach   


 

Image

Na Pomorzu Zachodnim szkolnictwo elementarne w XIX wieku by?o do?? szeroko rozbudowane pod wzgl?dem ilo?ci placówek. Szko?y elementarne zak?adane by?y g?ównie w tych miejscowo?ciach, w których znajdowa?y si? ko?cio?y parafialne oraz filialne. Miejscowo?ci te, na danym terenie,  zawsze by?y wa?niejszymi o?rodkami ?ycia spo?eczno-gospodarczego. Na terenie gminy ewangelickiej w Rzesznikowie szko?y takie znajdowa?y si? w Rzesznikowie, Rymaniu oraz w Starninie. Powszechne prawo pruskie z 1794 roku stanowi?o, ?e utrzymanie szkó? elementarnych nale?a?o g?ównie do w?a?cicieli maj?tków ziemskich oraz gmin wiejskich. Pastor , w swojej gminie wyznaniowej, zawsze pe?ni? funkcje inspektora szkolnego.            

        Równie? w Starninie znajdowa?a si? szko?a elementarna. Pod koniec XVIII wieku, nauczyciel Dawid Schumacher zamieszkiwa? w prywatnym budynku, w którym uczy? dzieci. Wówczas ten budynek trudno by?o nazwa? szko??, nie zaznaczono nawet tego faktu w wykazach parafii Rzesznikowo za lata 1780 – 1800, ?e w Starninie znajduje si? klasa szkolna. W roku 1773 by?o tam 22 dzieci, w 1795 roku – 56 dzieci. Od pocz?tku XIX wieku liczba dzieci wzrasta?a, i w po?owie tego okresu wynosi?a 60 – 70 dzieci, by pod koniec XIX wieku osi?gn?? liczb? 110 ( 1895r.) i  115 ( 1899 r.) dzieci. W szkole w tym okresie by? zatrudniony zawsze jeden nauczyciel, który najcz??ciej wykonywa? równie? funkcje ko?cielnego i organisty. Dopiero na pocz?tku XX wieku, w Starninie uczy?o dwóch nauczycieli.

Image
Szko?a wybudowana przed I wojn? ?wiatow?
 

Kolejnymi nauczycielami w Starninie byli:

- Schumacher Dawid

- Kroening Daniel

- Schumacher Ferdinand ur. 1804 r, pracowa? w latach 1831 – 1865

- Knack Karl Friedrich Wilhelm ur. 1838 r, pracowa? w latach 1865 – 1898

- Behling Marta, pracowa?a  w 1895 r.

- Zuther Franz ur. 1874 r, pracowa? w latach 1898 – 1901

- Klenske,  do 1914 r.,

- Lietzau, do 1022 r.

- Georg Karg, 1936 – 1945 r.

            Jak nauczyciele byli przygotowani do wykonywania swojego zawodu? Cz?sto by?y to osoby bez kwalifikacji dydaktyczno-pedagogicznych. W Starninie wykszta?conym nauczycielem by? K.F.W. Knack. Uko?czy? on seminarium nauczycielskie w Koszalinie. Inni byli po ró?nych dokszta?ceniach oraz kursach prywatnych.

            Dochody nauczycieli by?y zró?nicowane w zale?no?ci od pe?nionych funkcji oraz od posiadanego sta?u pracy. Cz?sto pobierali oni dochody  z racji pe?nienia jednocze?nie kilku stanowisk tj. ko?cielnego, organisty i nauczycielka szko?y elementarnej. Dochody te nie by?y zbyt wysokie, a nauczycielom, którzy nie osi?gali p?acy przeci?tnej i znajdowali si? w ci??kich warunkach materialnych, w?adze rejencyjne przychodzi?y z pomoc? finansow? ( zwyczajn? lub nadzwyczajn?). Np. nauczyciel ze Starnina Knack otrzymywa? podstawow? pensj? w 1884 r. w wysoko?ci 750 marek ( w tym za sta? pracy 180 marek, za funkcje ko?cielnego 45 marek). Stopniowo uposa?enie to by?o podnoszone , tak ?e w 1889 roku wynosi?o ju? ??cznie 960 marek.

Po przej?ciu na emerytur? nauczycieli i ko?cielnych otrzymywali oni ok. 1/3 dotychczasowego uposa?enia. Natomiast po ich ?mierci, pomoc finansow? otrzymywa?y równie? wdowy po nich oraz dzieci.  

W pierwszej po?owie XIX wieku zbudowano budynek szkolny, w którym mie?ci?o si? mieszkanie nauczyciela  ( dwa pokoje mieszkalne, kuchnia oraz ma?e pomieszczenie zwane kamer?) a tak?e osobne pomieszczenie przeznaczone na izb? szkoln?, które by?o o wymiarach 7,06 m x 6,58 m x 2,82 m. Budynek by? postawiony na trwa?ym fundamencie, pod którym znajdowa?a si? piwnica. Stan tego budynku oceniany przez pastora Wetzla  w 1868 roku, by? jako solidny i sprawiaj?cy dobre wra?enie. Podobnie oceniono go, podczas wizytacji,  w 1884 roku.

            Wed?ug spisu ludno?ci z 1871 w Starninie  by?o 81,7% populacji w wieku powy?ej 10 lat, którzy okre?lili si? jako umiejacy dobrze czyta? i pisa?, 16,3 % stwierdzi?o, ?e umiej? ale s?abo, natomiast dwie osoby by?y analfabetami.

            Nale?y zaznaczy?, ?e pod koniec XIX wieku liczba dzieci ucz?szczaj?cych do szko?y gwa?townie ros?a i w 1891 roku wynosi?a ju? 84 dzieci. Trudno by?o pomie?ci? taka liczb? uczniów w jednej izbie lekcyjnej. Nauka odbywa?a si? wówczas  w dwóch oddzia?ach. W pierwszym by?o 50 dzieci, a w drugim by?o 34 dzieci. Plusem izby lekcyjnej by? fakt i? posiada?a ona 5 okien i by?o ona  stosunkowo jasna. Ju? w 1893 roku pastor Wetzel, w protokóle wizytacyjnym okre?li? ten budynek jako stary i wymagaj?cy naprawy. Podobne stwierdzenia zosta?y zawarte w 1895 roku.

            Nowy budynek szkolny zosta? wybudowany przed I wojn? ?wiatow?. Posiada? on trzy klasy oraz mieszkania dla nauczycieli. W tym czasie w szkole pracowa?o dwóch nauczycieli. Budynek ten jest wykorzystywany do nauczania do chwili obecnej. Mie?ci si? w nim filia Szko?y Podstawowej  ZSP w Rymaniu.

Image
Szko?a w 2010 r.
 

Rozwój miejscowo?ci powodowa? zwi?kszony nap?yw ludnosci, a co za tym idzie, zwi?ksza?a si? ilo?? dzieci.  W 1939 roku do szko?y ucz?szcza?o 137 dzieci, w tym 64 ch?opców oraz 67 dziewcz?t.

             Charakter wyznaniowy szkó? decydowa? zawsze m. in. o nauczaniu w duchu chrze?cija?skim. Realizowane to by?o g?ownie na nauce religii. W Starninie np. religii w 1854 roku nauczano codziennie. Urz?dowy formularz wizytacji szko?y w drugiej po?owie XIX wieku zawiera? wiele rozbudowanych pyta? dot. m. in. znajomo?ci pacierza, historii biblijnej, nauki M. Lutra i dzie? reformatorów, katechizmu, pie?ni religijnych, posiadania odpowiednich podr?czników oraz uczestnictwo w ?yciu liturgicznym ko?cio?a. Drugim znacz?cym przedmiotem w szkole elementarnej by? nauka czytania i pisania. Trzecim g?ównym przedmiotem by?y rachunki. Dzieci otrzymywa?y równie? wiedz? z zakresu mniej wa?nych przedmiotów jak ?piew, nauka o ojczy?nie i przyrodzie, rysunki oraz prace r?czne dla dziewcz?t. Jednak poziom nauczania tych przedmiotów nie by? wysoki.

            Pod koniec XIX wieku, ze wzgl?du na coraz wi?ksz? ilo?? dzieci w szkole pal?cym problemem sta?o si? zatrudnienie drugiego nauczyciela. Czasami w szkole pomaga?a ?ona nauczyciela. W ko?cu jednak, do przedmiotu „robótki”, który obejmowa?   prace r?czne dla dziewcz?t zatrudniono w Starninie, w 1877 roku pomoc nauczycielsk?.

            Jak tak du?a liczba dzieci mie?ci?a si? w szkole, gdzie by?a najcz??ciej tylko jedna izba lekcyjna? Dzieci najstarsze zazwyczaj ucz?szcza?y do szko?y od wczesnych godzin rannych, a pozosta?e od oko?o po?udnia. Latem dzieci przychodzi?y do szko?y wcze?niej, a zim? pó?niej. Z tego powodu te? istnia? wówczas podzia? na tzw. „szko?? letni?” (Sommerschule) i „zimow?” (Winterschule). Podzia? ten wynika? z pory roku oraz potrzeby wykorzystania dzieci do pracy w domach. Zim? frekwencja w szkole by?a mniejsza, najcz??ciej z powodu trudnych warunków atmosferycznych (?niegi, mróz) i nie mog?y przeciwdzia?a? temu istniej?ce przepisy. Czasami na rodziców dzieci, które opuszcza?y zaj?cia szkolne, nak?adano kary finansowe!

Image
Szko?a w 2008 r.
 

            

tekst zmieniono 19.01.2011

 

Literatura:

- Lech Bo?cza -Bystrzycki "Gmina ewangelicka w Rzesznikowie w XIX wieku",

-  M. Vollack „Das Kolberger Land…”

- "Sternin und Familie Trieglaff" (http://www.sternin.de/),  

Zdj?cia: Konrad Okulicz - Kozaryn