Ko?ció? i cmentarz w Zdo?bunowie (Ukraina)
Autor: Tadeusz Dach   

Ko?ció? katolicki w Zdo?bunowie
Ko?ció? katolicki w Zdo?bunowie
Tekst ten pochodzi z wi?kszego opracowania („?ladami dziadka Miko?aja”) zwi?zanego z wyjazdem na Kresy Polskie II Rzeczypospolitej. Byli?my na Ukrainie, na Wo?yniu. Szukali?my miejscowo?ci Zastawie, gdzie mieszka? ze swoj? rodzin? dziadek Miko?aj, który otrzyma? tam ziemi?, jako osadnik wojskowy. Szukali?my równie? innych ?ladów polsko?ci na Wo?yniu i jednym z nich by? ko?ció? i cmentarz w Zdo?bunowie.

                                                                                                  Tadeusz Dach

Zdo?bunów, przed wojn? by? miastem powiatowym. Obecnie miasto liczy ok. 25 tys. mieszka?ców. Jest bardzo rozleg?e.

        Chcieli?my zobaczy? tam dawny ko?ció? katolicki oraz cmentarz, o którym wcze?niej czyta?em, i? jest na nim mnóstwo polskich grobów. Ju? z daleka by?o wida? jak?? wie?? ko?cieln? z krzy?em, wi?c nie dopytuj?c o drog?, postanowili?my tam pojecha?. Drogi w mie?cie s? bardzo zniszczone, a przejazd ulic? wzd?u? torów kolejowych by? nie lada wyzwaniem dla naszego samochodu i oczywi?cie kierowcy. Po ulewie z poprzedniego dnia wszystkie dziury w jezdni by?y kompletnie zalane. Wszystkie samochody je?dzi?y szukaj?c najbardziej dogodnego miejsca do objechania tych dziur. Raz jecha?y praw?, a za chwil? lew? stron? jezdni.

Widok na o?tarz w kosciele w Zdo?bunowie. 

 W ko?cu dojechali?my do ko?cio?a, który okaza? si? cerkwi? prawos?awn?. Gustaw poszed? nawet zagl?da? do ?rodka, ale si? wycofa?, poniewa? odbywa?a si? w nim msza. Zauwa?y?em na przeciwko ko?cio?a rozmawiaj?ce dwie kobiety, podszed?em do nich, aby zapyta? o ko?ció? katolicki. Starsza pani, gdy us?ysza?a, ze jeste?my Polski, zaraz prosi?a, ?eby mówi? do niej po polsku, poniewa? ona   wszystko rozumie. By?a Polk?, obecnie jak stwierdzi?a, jest Ukraink?. Chwil? rozmawiali?my o miejscowo?ci. Powiedzia?a te? jak mamy znale?? ko?ció? katolicki. Ona sama niezbyt cz?sto tam chodzi, bo to dla niej za daleko. Jest tam polski ksi?dz. Chwil? pó?niej jechali?my przez miasto szukaj?c wspomnianego ko?cio?a.

ImageProboszczem okaza? si? faktycznie Polak, ksi?dz Andrzej ?cis?owicz, który przebywa w Zdo?bunowie od 1993 roku. Pochodzi z Zakopanego. Opowiada? nam histori? ko?cio?a. Po II wojnie ?wiatowej, ko?ció? prowadzi? jeszcze swoj? dzia?alno?? a? do 1956 roku. Wtedy to zosta? przez w?adze zamkni?ty i wkrótce po tym fakcie sta?a si? magazynem meblowym, a z przodu ko?cio?a dobudowano do niego du?y pawilon meblowy , gdzie odbywa?a si? sprzeda? mebli, z reszt? ?lady tego sklepu s? do dzi? widoczne na murze ko?cio?a. Od 1991 roku zosta? zwrócony przez w?adze Ukrainy dla parafii katolickiej.

ImageZ dawnego ko?cio?a przedwojennego zachowa?y si? praktycznie tylko pokazane na zdj?ciach wy?ej dwa boczne o?tarze, tworz?ce niejako wystrój ca?ego ko?cio?a. Ko?ció? od 1993  roku zosta? poddany remontowi, który praktycznie trwa do dnia dzisiejszego. W chwili obecnej w parafii katolickiej jest ok. 400 parafian. Najbli?szy ko?ció? katolicki znajduje si? w Równem. Jeszcze do niedawna przyje?d?ali na msze niedzielne wierni z by?ego powiatu zdo?bunowskiego (g?ównie najstarsi Polacy), ale obecnie jest ich coraz mniej.

            Ksi?dz ?cis?owicz opowiada? nam te? histori? sztandaru  Ochotników Armii Polskiej, który odnale?li w 1994 roku, podczas remontu w ko?ciele. Sztandar ten przetrwa? w ukryciu ca?y okres w?adzy radzieckiej i sklepu meblowego w ko?ciele. By? schowany pod sklepieniem. Nie móg? nam go pokaza?, poniewa? zosta? oddany do renowacji. Pó?niej chce wykona? specjalna gablot? do jego przechowywania.

Po mi?ej rozmowie, uzyskali?my informacj?, jak dojecha? do cmentarza, na którym znajduj? si? dawne groby Polaków. Cmentarz, otoczony jest murem jeszcze z przed wojny. Jest on w tej chwili wspólnym cmentarzem równie? dla wyznania prawos?awnego. Niestety, jego cz???, na której byli chowani Polacy jeszcze przed II wojn? ?wiatow? jest bardzo zaniedbana i zniszczona. Na wielu grobach s? zniszczone pomniki i porozbijane tablice. Z wielu grobów zosta?y odci?te ?elazne krzy?e. Na my?l zaraz przychodzi porównanie, co zrobiono z cmentarzami niemieckimi na naszych Ziemiach Zachodnich.

Dawny polski cmentarz w Zdo?bunowie
Dawny polski cmentarz w Zdo?bunowie.
 

Na cmentarzu znajduje si? jeszcze mnóstwo nagrobków z czytelnymi tablicami, na wielu s? ?adnie zachowane zdj?cia. Jaka gratka dla osób poszukuj?cych swoich przodków ! Wykona?em ok. 50 zdj??, które pewnie gdzie? zamiesz? na jednym z portali genealogicznych - zobacz zdj?cia w "galerii foto ".

Image 

Jest tam równie? zbiorowa mogi?a, dawnych obro?ców Zdo?bunowa, ?o?nierzy WP. Trzeba przyzna?, ?e cz??? grobów wygl?da jakby by?a troch? uporz?dkowana. Na ca?ej dawnej cz??ci tego polskiego cmentarza wyci?to stare drzewa oraz krzaki. Gustaw spotka? tam starsz? kobiet?, chodz?c? miedzy grobami, a która okaza?a si? Polk?. Mówi?a nam, ?e cmentarz jest ci?gle dewastowany, g?ównie przez zbieraczy z?omu, którzy wycinaj? krzy?e i zabieraj? inne metalowe elementy wyposa?enia nagrobków oraz ogrodzenia.

 

S? te? bardzo ?adnie wykonane, nietypowe pomniki, jak cho?by ten na zdj?ciu poni?ej.

Image 

W jednej z rozmów przeprowadzonych z Aleksandrem D., jeszcze przed naszym wyjazdem na Wo?y?, pisa? on w mailu, ?e grobami opiekuj? si? dawni harcerze, ale jest to walka z wiatrakami. Jest ich za ma?o, nie maj? funduszy, a tak?e nie maja si?y przebicia. Niestety z p. Aleksandrem nie spotkali?my si? w Zdo?bunowie ze wzgl?du na brak czasu. 

Ogólnie mo?na stwierdzi?, ze stan polskiego cmentarza w Zdo?bunowie sprawi? na nas przygn?biaj?ce wra?enie.

 

Zobacz zdj?cia