Historia D?bicy
Autor: Tadeusz Dach   

ImagePochodzenie nazwy D?bica wywodzi si? od s?owia?skiego d?bno, d?bny - d?bowy (niem. Dampfno).

Kilka s?ów o nazwie miejscowo?ci, która zmienia?a si? na przestrzeni wieków:

1282 – Dampfno,

1287 – Damyz,

1322 – Damece,

1618 – Dames,

1779 - 1945 Damitz.

              Prof. ?laski w swoim opracowaniu „Dzieje ziemi ko?obrzeskiej do czasów jej germanizacji”, podaje, ?e ju? w 1282 roku cz?onkiem patrycjatu ko?obrzeskiego by? rycerz Alexander de Dampfno wywodz?cy si? z D?bicy. Jak si? ma ta informacja do podawanych przez M. Vollacka („Das Kolberger Land”), który informuje, ?e pierwsza pisana informacja o dzisiejszej D?bicy, to dokument biskupa kamie?skiego Konrada IV z 15 kwietnia 1321 roku?

 
D?bica, pocz.XX w, widoczny cmentarz obok koscio?a
D?bica, pocz.XX w, widoczny cmentarz obok koscio?a
 

Podaje on, ?e pod przynale?no?? Kapitu?y w Ko?obrzegu wchodzi proboszcz Borghard z D?bicy ( Borghardum plebanum de Damysz – ?ac., Borghard, Pfarrer von Damitz – niem.). Z tekstu tego wynika, ?e w tym czasie w D?bicy ju? by?a parafia. Wed?ug Vollacka (Das Kolberger Land), D?bica zosta?a za?o?ona na poczatku XIV wieku przez niemieckich ch?opów, o czym mia?oby, miedzy innymi, ?wiadczy? niemieckie nazwisko ksi?dza (?)

Ciekawa informacja pochodzi z czasach niemieckich, kiedy to opisywano znalezisko z Debicy, z epoki br?zu, jakim by? nó? krzemienny (ok.500 pne.) Nie ma informacji, co sta?o si? z tym przedmiotem po II wojnie ?wiatowej.

W czasach pó?niejszych ( XVIII w.), wed?ug wykazu wasali z 1756 roku biskupstwa w Kamieniu, jest wymieniany Grorg Heinrich v. Damitz, który by? zobowiazany do lenna ( w wysoko?ci 67/20) z miejscowo?ci Leszczyn i Debica w postaci zwierz?t kopytnych oraz konia. Do pozosta?ych cz??ci lennna z tych moiejscowo?ci, wspólnie, zobowiazani byli bracia Carl Bogislaw, George Anthon i Johann Hennig von Manteuffel.

W znanym opisie wielu miejscowo?ci pomorskich Brüggemanna z 1784 roku ( „Landesbeschreibung Pommerns”), jest podaana informacja, ?e D?bica by?a podzielona na dwie cz??ci. Cz??? „A” mia?a wówczas 4 rolników, by?a lennem Manteufflów, a która z kolei posiada?a wierzycieli po zmar?ym kapitanie Immanuelu von Tilly. W cz??ci „B” by?o 5 rolników i nale?a?a do kapiatna dragonów Fridriecha Lebrecht Rudolph von Schladen. Ponadto w miejscowo?ci znajdowa? si? ko?ció?, bedacy fili? ko?cio?a w Drozdowie oraz 17 budynków.

W okresie pó?niejszym nie by?o ju? mowy o podziale D?bicy. W 1804 roku posiadaczem D?bicy (równie? Leszczyna „A” i „B”) by? Friedrich Manteuffel, który siedzib? mia? w Leszczynie. W D?bicy zosta?y ju? tylko gospodarstwa rolne.

Pierwszy spis powszechny w Prusach wykaza? w 1815 roku 115 mieszka?ców D?bicy. Do 1864 roku liczba ludno?ci podwoi?a si?, by w 1885 roku osi?gn?? 462 osoby. W ostatnim spisie mieszka?ców ( 17 maja 1939 roku) by?o 411 mieszka?ców, w tym 59 dzieci do 6 lat oraz 61 dzieci w wieku szkolnym ( od 6 do 14 lat). W D?bicy wówczs by?o 268 osób w wieku produkcyjnym i 36 emerytów i rencistów w wieku powy?ej 65 lat.

Przy tak du?ej ilo?ci dzieci w latach 1897-1900 wybudowano szko??. Szko?a ta by?a jednoklasowa, z mieszkaniem dla nauczyciela. Przed I wojn? ?wiatow?  nauczycielem by? Klug, pó?niej do 1930 roku Selke, a ostatnim nauczycielem Walter Streeck.  W tym czasie ( 1939) do szko?y ucz?szcza?o 63 dzieci, w tym 36 ch?opców oraz 27 dziewcz?t.

Wspomnie? te? nale?y, ?e podczas pierwszego spisu powszechnego w Prusach (1871 rok), w?ród mieszka?ców Debicy powy?ej 10 lat by?o 14,7% analfabetów, 79% czyta?o i pisa?o, a 17 osób nie poda?o na ten temat informacji.

 

D?bica, pocz.XX w, wn?trze ko?cio?a
D?bica, pocz.XX w, wn?trze ko?cio?a
 

 Ko?ció? w D?bicy by? od pocz?tku jej istnienia. W XIV wieku w D?bicy by?a ju? parafia, a pierwszym proboszczem by? Borghard. Po reformacji i nowym podziale ko?cio?a ewangelickiego kosció? w D?bicy sta? si? ko?cio?em filialnym dla parafii w Drozdowie, gdzie kolejnymi pastorami byli:

- 15..             Dawid Homodt

- 1588-1641 Joachim Pagekopf,

- 1644-1675 Georg Pagekopf,

- 1677-1693 Abel Pistorius ,

- 1695-1731 Gideon Schultze,

- 1732-1764 Peter Gideon Schultze,

- 1765-1768 Daniel Christoph Ellendt,

- 1770-1812 Benedikt Gotlib Cälius,

- 1813-1823 Johann Gottlieb Pricelius,

- 1823-1828 Heinrich Ludwig. Eduard Schultz,

- 1828-1831 Friedrich Meinhof,

- 1832-1833 Johann Karl Ferdinand Bergius,

- 1833-1867 Karl Heinrich Ferdinand Uckeley,

- 1868-1877  August Herman Gottl. Hertell,

- 1878-1891 Johann. Bernh. R. W. G. Carmesin,

- 1891 -        Georg Heinrich. F. W. Pecker,

-          -1927 Flemming,

- 1927-1934 Walter Brunnemann,

-1937-1945 Siegfried Trenkler.

Obecny budynek ko?cio?a w D?bicy pochodzi z ko?ca XVII w. By? restaurowany w 1907 r.

Ko?ció? jest drewniany o konstrukcji s?upowo – ramowej. Prezbiterium jest mniejsze od nawy, zamkni?te trójbocznie z boczn? zakrysti?. Wie?a od frontu, jest drewniana cz??ciowo osadzona na nawie. Zwie?czona wielobocznym, kopulastym he?mem blaszanym, osadzonym na o?miobocznym b?bnie. Dach dwukalenicowy, kryty dachówk?. O?tarz renesansowy z 1684 r. Ambona barokowa z XVIII w., wsparta jest na figurze Moj?esza.

W miejscowo?ci wierni byli w przewa?ajacej wiekszo?ci ewangelikami ( w 1925 roku 98,1 %). Wcze?niej przeprowadzane spisy wykazywa?y, ?e np. w 1864 roku by?o dwóch starych luteran, w 1871roku by?o w miejscowo?ci 5 ?ydów, w 1885 6 katolików i 4 ?ydów, w 1895 roku 6 ?ydów i w 1905 – 7 ?ydów.

 

 
D?bica, 2009, ko?ció? obecnie
D?bica, 2009, ko?ció? obecnie

Jak wygl?da?a administracja miejscowo?ci?? D?bica podlega?a pod urz?d gminy w Drozdowie. Burmistrzami D?bicy byli: do 1912 roku Theodor Lettow, pó?niej do 1931 roku Heinrich Dettmann, do 1935 roku Hugo Gruhlke i do ko?ca wojny Paul Henke. Posterunek ?andarmerii mie?ci? si? w Rymaniu ( kapitan ?andarmerii Dopke). S?d rejonowy dla D?bicy znajdowa? si? w Karlinie.

W miejscowo?ci szereg osób prowadzi?o równie?, jak by?my dzi? to okre?lili, dzia?alno?? gospodarcz?: w 1937 r. firm? budowlan? prowadzi? Albert Behling, a 1941 Emil Bolduan i W. Meyer, gospod?, stacj? benzynow? i sklep - Bernhard Kröning, sklep z materia?ami budowlanymi – Karl Zemlin, m?yn – Richard Frank ( by? po?o?ony na wzgórzu poza wsi?), kowalstwo – Herbert Grunwaldt, krawiectwo – Paul Wodtke, szewc – Erich Bettin, stolarz – Ernst Deitlaff, urz?d pocztowy – Wilhelm Güths. W D?bicy istnia?a te? kasa oszcz?dnosciowa i zapomogowo-po?yczkowa.

Rolnictwo w Debicy na przestrzeni wieków oparte by?o g?ównie na uprawie ?yta, owsa, ziemniakówi ro?lin pastewnych. Hodowano konie, byd?o, trzod? chlewn?. We wcze?niejszym okresie do?? du?e znaczenie mia?a te? hodowla owiec.
            W 1939 roku, 15 rolników posiada?o powy?ej 20 ha ziemi, 15 posiada?o 10 - 20 ha ziemi, 7 rolników posiada?o gospodarstwa o powierzchni 5 – 10 ha ziemi, a 24 gospodarstwa posiada?y 0,5 – 5 ha ziemi (byli to rzemie?lnicy , robotnicy itp.). Wymie?my tylko tych najwiekszych: Albert Jahnke - 66 ha, Erich Reimer- 45,5 ha, Franz von Lettow- 38,5 ha, Friedbert Manke - 37 ha, Bernhard Koehler - 32,5 ha, Konrad Huse - 32 ha, Elise Reimer- 32 ha, Paul Kleist – 31ha, Albert Westphal - 27 ha, Walter Reimer - 22 ha, Paul Gründemann - 20.5 ha, Hugo Gruhlke - 20,5 ha, EmilPagel – 20 ha, Hans Pagenkopf - 20 ha.

4 marca 1945 roku do miejscowo?ci wesz?y wojska rosyjskie.

 

 Zdj?cia:

1. Zdj?cia ko?cio?a z pocz?tku XX wieku pochodz? z M.Vollack "Das Kolberger Land".

            2. Zdj?cie wspólczesne -T.Dach.

Je?eli posiadacie Pa?stwo fotografie lub dokumenty z okresu przed ko?cem II wojny ?wiatowej lub te? z okresu zaraz po wojnie, prosz? o kontakt. Wykorzystam je w dalszych opracowaniach historii tej miejscowo?ci.